Tütünde Alternatif Ürün Projesi 1. Amacı Üretim fazlalığımız olan ve destekleme alımları nedeniyle bütçeye büyük yük getiren tütün üretim alanlarının azaltılması ve azaltılma nedeniyle kazanılan bu tarım alanlarında, üretim açığımız olan ürünlerin yaygınlaştırılmasıdır. Bu amaçla Doğu ve Güney Doğu Anadolu Bölgelerinde tütün üretimi yapılan toplam 36.000 ha alanın 9.000 hektarlık alanda üretilen tütünün yerine alternatif ürün yetiştirilmesi hedeflenmiştir. 2. Projenin Uygulanması Proje Kapsamındaki İller: Adıyaman, Batman, Bingöl, Bitlis, Diyarbakır, Hakkari, Malatya, Mardin, Muş, Siirt ve Van olmak üzere 11 ildir. Alternatif Ürün Projesinden yararlanan üreticilerin gelir kayıplarının önlenmesi amacıyla girdi-bakım-hasat masrafı olarak dekara 80 $ ödenmektedir. Tütün üretiminden vazgeçilerek, kazanılan alanlara alternatif olabilecek bitkiler: buğday, ayçiçeği, kanola, kuru fasulye, nohut, kırmızı mercimek, mısır,soya fasulyesi, yonca, pamuk, fiğ, korunga, bağ, meyve, sebze,sera, aromatik ve tıbbi bitkiler. 3. Faaliyetler 3.1. 2001 Yılı Faaliyetleri 13/07/2001 tarih ve 24461 sayılı Resmi Gazete'de "Tütün Üretiminden Vazgeçip Alternatif Ürün Yetiştiren Üreticilerin Desteklenmesine Dair" 2001/2075 Karar Sayısı ile Bakanlar Kurulu Kararı yayımlandı. İl ve İlçe yürütme üniteleri ile Komisyonlar kuruldu. İl ve İlçe müdürlüklerince tanıtım ve yayım çalışmaları yapıldı. Alternatif Ürün Projesi (AUP) tanıtım kitapçığı ve 40 değişik ürüne ait 25.000 adet liflet hazırlanarak dağıtıldı. 25 Aralık 2001- 25 Ocak 2002 tarihleri arasında proje illerindeki teknik elemanlara Eğitim Kursu düzenlendi. 3.2. 2002 Yılı Faaliyetleri " Tütün Üretiminden Vazgeçip Alternatif Ürün Yetiştiren Üreticilerin Desteklenmesine Dair Karar'ın Uygulanmasına İlişkin Tebliğ" 18/06/2002 tarih ve 24789 sayılı Resmi Gazete'de 2002/36 Karar Sayısı ile yayımlanmıştır. Üreticilere 1 dekar arazi için 80 ABD Dolar ödenmesi hakkında 21/06/2002 tarih ve 9929 sayılı Genelge çıkarıldı. İl ve İlçe müdürlüklerince tanıtım ve yayım çalışmaları yapıldı. Uygulamada ortaya çıkabilecek aksaklıkların yerinde görülmesi ve giderilmesi amacıyla merkez proje uygulama birimi çeşitli tarihlerde illeri ziyaret etti. 4.769 tütün üreticisinin müracaatları kabul edilerek, 22.708,66 dekar alanda alternatif ürün yetiştirildi (Bkz. Tablo- 2). 2002 yılında AUP' nin uygulanması ile devletin yaklaşık 1.600 ton kalitesiz yaprak tütün alımı yapmasının önüne geçilerek, sadece alımdan kaynaklanan 3.5 trilyon TL üzerinde zararı önlenmiştir. (Tekel'in tütün alım fiyatı Adıyaman ilinde1.000.000- 3.500.000TL/kg arasındadır. Ortalama 2.200.000TL/kg kabul edilmiştir) AUP' den yararlanan üreticilere 1,8 Milyon ABD Doları ödeme yapıldı. Tütün illerine 254,5 Milyar TL gönderildi. İllere projeyi özendirici faaliyetler çerçevesinde demostrasyon ile ilgili 30/09/2002 tarihinde talimat verildi. Bu çerçevede Adıyaman ili merkezde 600 dekar alanda macar fiğ, Kahta ilçesinde 150 dekar alanda macar fiğ, Besni ilçesinde 3 da alanda bağ tesisi, 5 dekar alanda kiraz ve elma kapama bahçesi, Samsat ilçesinde 5 dekar alanda 5600 çilek fidesi dikimi yapıldı. Tütün ekiminden vazgeçilerek kazanılan tarım alanlarında yem ve yağ bitkileri yetiştirilmesi planlanmış olmasına rağmen üreticilerin bu ürünleri pazarlama endişesi taşımaları nedeniyle % 87 buğday, % 6 arpa, % 5 mercimek ancak % 2 kısmında sebze ve yem bitkileri yetiştirilmiştir. (Bkz. Tablo- 3 ve Grafik-1) 3.3 2003 Yılı Faaliyetleri 2003 yılı uygulanmasına ilişkin Tebliğ 14/05/2003 tarih ve 25108 sayılı Resmi Gazete'de 2003/15 Karar Sayısı ile yayımlandı. 20/05/2003 tarihinde "Tütün Üreticileri İçin Alternatif Ürün Programı Uygulama Genelgesi ilgili İl Müdürlüklerine gönderildi. İl ve İlçe müdürlüklerince tanıtım ve yayım çalışmaları yapıldı. Uygulamada ortaya çıkabilecek aksaklıkların yerinde görülmesi ve giderilmesi amacıyla merkez proje uygulama birimi tarafından İl Müdürlükleri çeşitli tarihlerde ziyaret edildi. Alternatif ürün projesine başvuran üreticilere, yeni yetiştirecekleri ürünleri seçmelerini kolaylaştırmak, yeni tarımsal teknoloji ve yetiştirme tekniklerini göstermek amacıyla 40 kişilik teknik eleman ve üreticilerden oluşan iki ayrı grup halinde 17-28/03/2003 tarihleri arasında birer hafta süreyle Bursa-Yalova ve Antalya illerine iki adet Teknik Eğitim Gezisi düzenlendi. 15/05/2003 tarihinde TAGEM, KORGEM, KHGM, TEDGEM ve Teftiş Kurulu Başkanlığına ARİP- B Bileşeni AUP hakkında Tanıtım Toplantısı yapıldı. 26-29/05/2003 tarihlerinde Malatya ve Adıyaman illerinde Ticaret ve Sanayi ve Ziraat Odası başkanları, sanayiciler,ihracatçılar ve İl müdürlüğü Teknik Elamanlarının katıldığı Bakanlık destekleme alımları ve AUP' nin anlatıldığı Bilinç Arttırıcı Toplantılar yapıldı. 39 değişik ürüne ait 39.000 adet liflet hazırlanarak illere dağıtıldı. Tütün illeri 2003 yılı taşra ödeneği olarak önceki yılın miktarı olan 254 milyar TL ayrılmıştır. Hazine Müsteşarlığı ile bu konuda gerekli yazışmalar yapılmış olmasına rağmen ödenekler gönderilememiştir. 2003 yılı demostrasyon çalışmaları için Hazine Müsteşarlığının ihalenin ne şekilde yapılacağına karar vermemiş olması nedeniyle beklenmektedir. Proje dahilindeki illerin Tarım İl ve Köy Hizmetleri İl Müdürlükleri Sulama Dairesi yetkilileri, boş havza ve küçük baraj çalışanları için AUP hakkında Bilgilendirme Toplantısı düzenlenecektir. Proje illerinde tanıtım ve demostrasyon çalışmaları için kurum ve kuruluşların katılımı ile yapılan toplantılara devam edilecektir. Tekel ile sorunların görüşülmesi amacıyla 06.11.2003 tarihinde bir toplantı düzenlenmiştir. Üreticileri başvuruları 12/09/2003 tarihine kadar İl/İlçe Tarım İl Müdürlüklerince alındı. 2003 yılında 433 üretici 2.172 dekar alanda projeden yararlanmak için başvurmuş ve ödemeye esas tutar 173.765 bin ABD Dolarıdır (Bkz. Tablo 4.) Tütün üretiminden vazgeçen üreticiler alternatif ürün olarak % 82 Tahıl ( buğday, arpa), % 14,62 Baklagiller (mercimek, nohut) ve çok düşük oranlarda mısır,yonca,fiğ, sebze, şeker pancarı yetiştirmişlerdir (Bkz. Grafik-2). 3.4 2004 Yılı Faaliyetleri 2004 yılı uygulanmasına ilişkin Tebliğ 09/03/2004 tarih ve 25397sayılı Resmi Gazete'de 2004/10 Karar Sayısı ile yayımlandı. Tütün Üreticileri İçin Alternatif Ürün Programı Uygulama Genelge-1 16/03/2004 tarihinde, Genelge-2 04/05/2004 tarihinde, Genelge-3 08/09/2004 tarihinde ilgili İl Müdürlükleri'ne gönderildi. İl ve İlçe müdürlüklerince tanıtım ve yayım çalışmaları yapıldı. Yazlık ekiliş yaparak ürünlerini güz döneminde hasat edecek üreticicilerin hibe ödemelerinin gecikmemesi amacıyla bu yıldan itibaren müracaatlar iki farklı dönemde ön denetime tabii tutulmaktadır. Bu nedenle 2004 yılında yazlık ekim yapan üreticilerin başvuruları 20/05/2004 tarihine kadar, güzlük ekim yapan üreticilerin başvuruları 26/11/2004 tarihine kadar İl/İlçe Tarım İl Müdürlükleri'nce alındı. 2004 yılı yazlık ekimlerine 277 üretici 333,67 dekar alanda projeden yararlanmak için başvurmuş ve ödemeye esas tutar 26.693,6 ABD Dolarıdır (Bkz. Tablo 5 ). Yazlık ekim yapan üreticilerin hibe ödemeleri Aralık-2004 ayında tamamlandı. Yazlık ekimlerde tütün yerine alternatif ürün tercihlerinde üreticiler, bölgeye özel sektörün ilgisinin artması ve yayım çalışmalarıyla birlikte mısır üretimine yönelmişler ve % 39,1 oranında yetiştirmişlerdir. Aynı oranda sebze (özellikle domates), düşük oranlarda yem bitkileri (yonca,fiğ), tahıl (buğday,arpa), baklagiller (nohut) ve meyve yetiştirildi ( Bkz. Grafik-3). Uygulamada ortaya çıkabilecek aksaklıkların yerinde görülmesi ve giderilmesi amacıyla Merkez Proje Uygulama Birimi tarafından İl Müdürlükleri çeşitli tarihlerde ziyaret edildi. 24-25 Haziran 2004 tarihlerinde Proje ve İstatistik Şube Müdürleri ve ilgili teknik elemanların katılımı ile 2004 Yılı AUP- Tütün Değerlendirme Toplantısı yapıldı. İl Müdürlükleri tarafından güzlük ekimlere ilişkin alternatif ürün çıkışları takip edilmektedir. Tütün üretiminden vazgeçip güzlük ekim yaparak alternatif ürün yetiştiren yaklaşık 1.300 üretici projeye başvurmuştur. Güzlük ekim yapan üreticilerin hibe ödemelerinin Mayıs-Haziran 2005 aylarında ödenmesi planlanmaktadır. 4. Uygulamada Karşılaşılan Zorluklar Kota sahibi olan üreticilerin büyük bir kısmının arazisinin olmaması , Üreticilerin kota miktarlarının çok düşük olması , Tütün yetiştiriciliğinin emek yoğun bir iş olması nedeniyle bölgede yaşanan işsizlik sorununa bir nebze çözüm getirmiş olması, Bölgede tütünün uzun yıllar yetiştirilmesi nedeniyle üreticilerin yetiştiriciliğini bilmedikleri ürünlere yönelmek istememesi, Tekel'in üreticilere 2003 yılı başında 100 Milyon TL nakit avans ödemesi, Alternatif Ürün Projesi başvuru tarihinin DGD başvuruları ile aynı döneme rastlaması, Üreticilere teşvik ve örnek olabilecek önder çiftçilere yaptırılacak olan alternatif ürün yetiştiriciliğinin gösterildiği demostrasyon çalışmalarının halen tamamlanmamış olması, Üreticilerin, şu anda tütün üretiminden kendiliğinden vazgeçmesi halinde dahi ilerde devletin destek sağlayacağı beklentisi sebebiyle kotalarını kaybetme endişeleri taşıması, Üreticilerin, yetiştirecekleri alternatif ürünleri pazarlama endişesi taşıması, Verilen hibe ödemesinin tek yıl olması ve üreticilerin sonraki yıllar için endişe taşıması, Yetiştirilecek ürünlerin depolanması, işlenmesi, kurutulması vb. işlemler için bölgedeki tesislerin yetersiz olması , 2002 yılı hibe ödemelerinin gecikmesi ile (2003 yılı mayıs ayı sonunda ödemeye başlanması) üreticilerin güveninin sarsılması, 5. Çözüm Önerileri Tekel'in ürün alım politikaları önem arz etmektedir. Üreticilerle sözleşme yapılırken Tarım Bakanlığının görüşünün alınması, Bölgede sözleşmeli üretim modelinin yaygınlaştırılması, Özel sektörün bölgeye yönlendirilmesi, Tarıma dayalı yan sanayi (işleme, kurutma,depolama vb.) tesislerin kurulmasının teşvik edilmesi, İllere gönderilecek olan taşra ödeneklerinde sıkıntı olmaması, Demostrasyon çalışmaları ile ilgili ödeneklerin bir an önce illere gönderilmesi gerekmektedir. Tablo -2. 2002 Yılı Tütün İlleri Başvuru Durumu
Tablo- 3. 2002 Yılı Tütün İllerinde Yetiştirilen Alternatif Ürünlerin Dağılımı
Tablo- 4. 2003 Yılı Tütün İlleri Başvuru Durumu
Tablo 5- 2004 Yılı Tütün İlleri Yazlık Ekim Başvuru Durumu
Grafik 1. 2002 Yılında Tütün Yerine Yetiştirilen Alternatif Ürünlerin Dağılımı Grafik 2. 2003 Yılında Tütün Yerine Yetiştirilen Alternatif Ürünlerin Dağılımı Grafik 3. 2004 Yılı Yazlık Ekimlerinde Tütün Yerine Yetiştirilen Alternatif Ürünlerin Dağılımı |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
