İç Kaynaklı Projeler

BİTKİSEL ÜRETİMİ GELİŞTİRME PROJESİ

SEKTÖRÜ: TARIM

KURULUŞUN ADI: TARIM VE KÖYİŞLERİ BAKANLIĞI

TARIMSAL ÜRETİM VE GELİŞTİRME GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

1-PROJENİN TANITIMI

IV-PROJENİN GEREKÇESİ

Bir tarım ülkesi olan ülkemizde, nüfusun % 40'ı kırsal kesimde yaşamakta olup; bunun % 75'i tarımla uğraşmaktadır. Bakanlığımızca yürütülmekte olan "Bitkisel Üretimi Geliştirme Projesi" gerek ürün bazındaki çeşitliliği ve gerekse kapladığı alan yönünden büyük bir üretici kitlesine hitap eden en kapsamlı projelerden birisidir. Proje çerçevesinde; Bakanlığımız taşra teşkilatının ana hizmet konularını oluşturan yayım, tanıtım ve demonstrasyon hizmetleri üreticiye ulaştırılmaktadır. Bu yönüyle "Bitkisel Üretimi Geliştirme Projesi" tarım sektörünün gelişmesi ve üretimin artırılmasında lokomotif görevini üstlenmektedir.

Bitkisel Üretimi Geliştirme Projesinin genel hedefi; ülke ihtiyaçlarına cevap verecek miktarda ve kalitede ürünün istenilen yer ve zamanda pazara sunulabilmesi, diğer ülkelerle rekabette üstünlüğün sağlanarak dış satımın artırılması, ayrıca bu sektörde hizmet verenlerin sosyo-ekonomik koşullarının iyileştirilerek refah düzeylerinin yükseltilmesi, doğal koşullara bağımlılığın azaltılması yanında doğal kaynakların korunması, üretim faktörlerinin etkin kullanılmasını sağlayarak çevreye ve insan sağlığına zarar vermeyen tekniklerin kullanılması, dolayısıyla üretimin artırılması ve kalitenin yükseltilmesidir.

Yine bu proje ile, birim alandan alınan verimin artırılması, üretim alanlarının ve girdilerin rasyonel kullanımının sağlanması, mekanizasyonun geliştirilmesi, tarımsal sanayiinin ihtiyacı olan hammaddenin üretilmesi, dolayısıyla pazara hareketlilik kazandırılarak üretici gelirinin ve kırsal alandaki istihdamın artırılması amaçlanmaktadır.

İnsan beslenmesinde ekmeğin hammaddesini oluşturan, bunun yanında hayvan besiciliği ve endüstride yaygın biçimde kullanılan buğdayın üretimi, tüketimi ve ticareti ülke ekonomisinde büyük önem taşımaktadır. Millet olarak temel beslenme maddelerimizin arasında ilk sırada bulunan ekmeğin hammaddesini oluşturan buğday, hem tarımsal üretimdeki ağırlığı hem de stratejik bir ürün haline gelmesinden dolayı ülkemiz açısından son derece önemlidir. Ekonomik ve stratejik açıdan bu derece önemli olan buğdayın her yıl tahminen 4 milyondan fazla çiftçi tarafından ekimi yapılmaktadır.

Ülkemizde halkımızın beslenmesinde ve protein ihtiyacının karşılanmasında baklagillerin önemli bir yeri vardır. Bileşiminde % 18-31,6 oranında protein bulunan yemeklik baklagiller aynı zamanda vitaminlerce de zengindir. Ülkemizde kişi başına günlük protein tüketimi 85 gr olup bunun % 68'i bitkisel kaynaklıdır. Bitkisel kaynaklı protein de yemeklik baklagillerden temin edilmektedir. Bileşiminde % 25 protein bulunan kuru fasulye ayrıca B vitaminince de zengin olup toprak verimliliğinin artırılması ve korunmasında da önem taşımaktadır. 

Bu çalışma ile; Kalkınma Planına uygun olarak kaliteli girdi kullanımı ile hububat ve baklagil üretiminin arttırılması, tarımsal araştırmalardan elde edilen sonuçların yayım teşkilatınca çiftçilere ulaştırılarak uygulamaya aktarılması ile hem üretimde hem de ürün kalitesinde artış sağlanması, çiftçi geliri ile birlikte milli gelirin yükseltilmesi amaçlanmaktadır.  

Ülkemizde yağlı tohumlu bitkilerin üretimi yetersiz olduğundan bitkisel yağ ihtiyacı ithalat yoluyla önemli miktarda döviz ödenerek karşılanmakta ve yıldan yıla bitkisel yağ ithalatı artış göstermektedir. Bitkisel yağ üretimimiz yıllara göre değişmekle birlikte ortalama 800-850 bin ton civarındadır. Bitkisel yağ ithalatı ise yıllık 700 bin ton civarındadır.

Ülkemizde insan beslenmesinde tüketilen bitkisel yağların % 48'i ayçiçeğinden, %33'ü çiğitten, %18'i ise zeytin ve diğer ürünlerden elde edilmektedir. 2002 yılında 622.000 ton ham yağ ve 616.000 ton yağlı tohum ithalatı için toplam 437 milyon $ döviz ödemesi yapılmıştır. Proje ile; ayçiçeği, soya fasulyesi, kanola, pamuk, yerfıstığı, susam ve aspir gibi yağlı tohumlu bitkilerin üretimleri artırılarak, bitkisel yağ ithalatımızın azaltılması amaçlanmaktadır.

Yağlı tohumlu bitkilerin, sürekli hububat ekimi nedeniyle yorulan alanlara ekilmesi ile; hem bu alanlar bitki besin maddeleri ile zenginleştirilecek, hem de bitkisel yağ ihtiyacımız yurt içi üretimle karşılanacaktır.

BAĞ-BAHÇE ÜRETİMİNİ GELİŞTİRME

Bağ-bahçe üretimini geliştirmede temel amaç; artan nüfusun dengeli ve yeterli beslenmesinin sağlanması, ihracatta üstünlüklü ürünlerin üretiminin artırılması, mevcut kaynakların rasyonel kullanımı ile üretici gelirlerinde istikrar sağlanmasıdır. Bu çerçevede gıda güvenliği ve güvenilirliliğin sağlanması, gıda sanayiinin ihtiyaç duyduğu ham maddenin ülkemiz kaynakları ile karşılanması, doğal kaynakların korunması ve doğal kaynaklara uyumlu alt yapının oluşturulması ile sürdürülebilir bir tarımsal kalkınmanın sağlanması hedeflenmektedir.

Bağ-bahçe üretimini geliştirme faaliyetleri ile; üreticinin gelir seviyesini yükseltmek, sulanabilir alanların daha ekonomik olarak değerlendirilmesini sağlamak, yüksek verimli ve kaliteli girdi (tohumluk, fide ve fidan) kullanarak sebze, meyve ve bağ ürünlerinde verim ve kaliteyi artırmak, ıslah yoluyla elde edilen yeni tür ve çeşitlerin çoğaltım materyallerinin (tohum, fide, anaç ve kalem damızlıkları ile aşılı ve aşısız fidan) üretimini yaparak özel sektör fidancılığının gelişmesini sağlamak, ayrıca tarım sektörü içinde bağ-bahçe alt sektörünün payını artırarak milli ekonomiye daha fazla katkıda bulunmak amaçlanmıştır.

Ayrıca 3573 Sayılı Zeytinciliğin Islahı ve Yabanilerinin Aşılattırılması Hakkındaki Kanun' un Bazı Hükümlerinin Değiştirilmesi ve Yürürlükten Kaldırılması Hakkındaki 8.3.1995 tarih ve 22221 sayılı Resmi Gazete' de yayımlanan 4086 Sayılı Kanun' un 2 nci maddesinde belirtilen "Orman sınırları dışında bulunan ve Devletin hüküm ve tasarrufunda olan yabani zeytinlik, antepfıstığı ve harnuplukların ve her nevi sakız nevileri ile orman sınırları dışında olup da 17.10.1983 tarih ve 2924 Sayılı Kanun kapsamında bulunmayan, zeytin yetiştirmeye elverişli fundalık ve makilikler Tarım ve Köyişleri Bakanlığınca tesbit edilip haritalanır" hükmü gereğince; ayrılan ödenek çerçevesinde zeytin alanlarının haritalandırılması hedeflenmiştir.

DANE ÜRÜNLERİN (MISIR, ÇELTİK, SOYA, BUĞDAY, AYÇİÇEĞİ GİBİ) KURUTULMASI

Ülkemizde 21.000.000 ton buğday, 2.500.000 tonun üzerinde mısır üretimi ve yaklaşık 1.000.000 ton ayçiçeği üretimi yapılmaktadır. Özellikle bu ürünlerin ikinci ürün olarak yetiştirildiği bölgelerde, hasattan sonra nem oranı yüksek olmakta, kurutulmadan muhafaza edilmesi halinde ise aflatoksin gibi zararlı maddeler oluşmaktadır. Bu da sağlıklı beslenmeyi olumsuz yönde etkilemekte, zarar gören kısımların ayrıştırılması gerekmekte ve böylece önemli oranda ürün kayıpları oluşmaktadır. Dane ürünlerin kurutulması faaliyeti ile; tüm bu olumsuzlukların ortadan kaldırılması ve kaliteli ürün elde edilmesi; dolayısıyla sağlıklı beslenmenin sağlanması amaçlanmaktadır.

Gerek yerli gerekse ithal edilen tarımsal mekanizasyon araçlarının deneyleri, Bakanlığımızca yetkilendirilen deney kuru1uşlarınca yapılmaktadır. Deney raporu alınarak çiftçilerimizin kullanımına sunulan mekanizasyon araçları ile elde edilen ürünün nitelik ve nicelikli olarak kalitesinin arttırılması hedeflenmekte, deneylerde ise fonksiyon ve konstrüksiyonun yanında güvenilirlik esas alınmaktadır. Bu amaçla AT Resmi Gazetesi' nin 14 Haziran 1989 tarihli sayısında üye ülkelerin makinalarla ilgili yasalarının uyumlu hale getirilmesi konusunda '' 89/392/EEC ,, sayılı Makina Emniyet Direktifi yayınlanmıştır. Bu direktif ile, üye ülkelerin milli makina hukuklarındaki farklılıklar giderilmiş ve topluluk ortak, tek ve uyulması mecburi bir mevzuata kavuşturulmuştur.

Direktifin amacı; Topluluk içinde ticaretteki teknik engelleri kaldırarak makinaların serbest dolaşımına imkan tanımaktır. Ancak bu imkan, akredite edilmiş deney kuru1uşlanndan test raporu almış, çevre, emniyet ve sağlık yönünden belirlenmiş esaslara uygun olduğu tasdiklenmiş makinalara tanınmaktadır. Bu tür makinaların üzerine, Avrupa Topluluğu içerisinde serbest dolaşımın yapılabilmesini sağlayan ''CE'' işaretlemesi yapıştırılmaktadır.

Ülkemizde tarım alet ve makinalarına ''CE'' işaretlenmesine esas deney raporu verebilecek akredite olmuş bir test merkezi bulunmamaktadır. İmalatçılarımız uluslararası rekabet şartlarını zorlayabilmek için ürünlerini büyük paralar ödeyerek ve uzun zaman harcayarak yurt dışında test ettirmek zorunda kalmaktadırlar.

''CE'' işaretlemesi, belirli bir kaliteyi de ifade ettiğinden, bu işaretlemeyi taşıyan ürünlere güven duyulmaktadır. Bu sebeple; sadece AT üyesi olan ülkeler değil, ülkemiz için pazar olarak düşünebilecek yakın ve Ortadoğu ülkeleri ile Türk Cumhuriyetleri de yakın bir gelecekte, yapacakları ihalelerde '' CE'' işaretlemesi şartını ileri sürebileceklerdir.

Günümüzde sayıları l000'i aşmış olan ve çoğunluğu küçük atölye ve işletmeler şeklinde olan tarımsal mekanizasyon alet ve makinası imalatçılarının bu darboğazı şu an için aşmaları mümkün bulunmamaktadır.

Gerçi, Tarım Alet ve Makinaları Test Merkezi Müdürlüğü Traktör deneylerinde, OECD kriterlerini kullandığından vermiş olduğu raporlar uluslararası platformda kabul görmekle birlikte Traktör dışında kalan mekanizasyon araçlarının böyle bir şansı bulunmamaktadır.

Tüm bu kriterler göz önüne alındığında eleman ve teknik alt yapı konusunda yeterli duruma gelen ve 30 yılı aşkın süredir, sektöre bu konuda hizmet veren Tarım Alet ve Makinaları Test Merkezi Müdürlüğü, teklif edilen bu proje ile eksikliklerini tamamlayabilecek vermiş olduğu raporlan Uluslararası düzeyde kabul görmüş, eleman ve cihazları akredite olmuş ''CE'' ve Tip Onay Belgesi verebilecek bir kurum olma özelliğini kazanabilecektir.

MISIR ÜRETİMİNİ GELİŞTİRME

Bu çalışma ile; ülkemizde hem insan beslenmesinde, hem de yem sanayiinde kullanılan mısırın; ana ürün olarak uygun alanlarda yetiştirilmesi, veriminin artırılması, çiftçilerin hibrit tohumluk kullanmasının sağlanması ve çiftçiye yetiştirme tekniklerinin benimsetilmesi, yem fabrikalarının tam kapasite ile çalıştırılması ve karma yemde ortaya çıkan açığın kapatılması, hayvancılık sektörünün gelişmesine katkı sağlanması, hayvansal kaynaklı üretimde artış sağlanması, ayrıca mısırın ithal ürünler listesinden çıkarılarak ihraç edilen ürünler listesine dahil edilmesi hedeflenmiştir.

Ülkemiz çeltik üretimi; pirinç tüketim ihtiyacımızı karşılayamayacak düzeyde olduğundan aradaki üretim açığı ithalat ile kapatılmaya çalışılmaktadır. Son yıllarda ithalat miktarı hızla artarak yurt içi üretim miktarını dahi aşmıştır. Çeltiğin işlenmesi için kurulmuş olan fabrikalar; kapasite yönünden çok yüksek olmalarına rağmen (345.000 Ton/Yıl), oldukça düşük kapasite ile çalışmaktadır. Değişen tüketim alışkanlıkları ile birlikte halkımızın bulgur yerine pirinci tercih etmesi, artan nüfusa bağlı olarak pirince olan talebi yıldan yıla daha da artırmaktadır.

Birim alandan alınan verim yönünden üretimimiz dünya ortalamasının çok üzerinde olup, çeşit bakımından da herhangi bir eksiğimiz bulunmamaktadır. Yürütülecek olan bu proje faaliyeti ile; Bakanlığımız İl Müdürlüklerinin de katılımıyla oluşturulan Çeltik Komisyonları vasıtasıyla izin verilen üretim alanlarında, uygun üretim teknolojilerinin kullanılmasının sağlanması, verim düşüklüğünün önlenmesi, yabancı ve kırık dane artışının önüne geçilmesi ve en önemlisi çeltik üretiminin artırılması amaçlanmaktadır. Bu faaliyet sonucunda; pirinç ithalatı azaltılarak döviz kaybı önlenecek, çeltik üretiminde artış sağlanacak, kaliteli ve iyi vasıflı tohumluk kullanımı çiftçiye benimsetilecek, çeltik fabrikaları atıl durumdan kurtarılarak istihdama yardımcı olunacaktır.

AROMATİK VE TIBBİ BİTKİLER ÜRETİMİNİ GELİŞTİR

Dünyada 1960'lı yıllarda başlayan ve özellikle gelişmiş ülkelerde hızlanma trendine giren beslenme ve ilaç kullanımında sentetik droplar yerine doğal dropların kullanılması eğilimi, ABD ve AB üyesi ülkelerde hızla yaygınlaşmaktadır. Ülkemiz dünyanın yedi gen merkezinden biridir. Ülkemiz gibi gen kaynaklarınca zengin birçok ülkede yeni bir sektörün hızla gelişmesini sağlamıştır.

Doğadan toplanan bu tür bitkilerinden kültüre alınabilenlerin üretimi ile doğal kaynakların tahribatının önlenecek, marjinal alanlarda tarımsal üretim yapmak zorunda kalan üreticilerimizin bu alanlardan daha fazla yararlanabilecek ve daha yüksek gelir elde edeceklerdir.

Bu çerçevede; doğadan toplanarak değerlendirilen ve ihracatı mümkün olan kekik, nane, kapari ve adaçayının kültüre alınarak üretilmesi sağlanacak, üretimde verim ve kalite artırılacak, fide üretimi konusunda çalışan teknik personel ile üreticilerin eğitimi sağlanacaktır.

Ayrıca projede ki bu faaliyet ile; tarım dışı alanların üretime açılmasıyla erozyonun önlenmesi, marjinal alanların değerlendirilmesi, küçük işletmelerin tarımsal gelirlerinin artırılması ve kırsal alandaki gizli işsizliğin azaltılması amaçlanmaktadır.

POLİNASYON ÇALIŞMALARI 

Ülkemizde yetiştirilen bitkilerin gerek verimlerinin, gerekse kalitelerinin yüksek olması için bazı şartların yerine getirilmesi gerekmektedir. Bu şartlardan biri de iyi bir tozlanma ve döllenmenin sağlanmasıdır.Tozlanma ve döllenmenin iyi olmadığı durumlarda üründe verim ve kalite düşmektedir. Tabiatta tozlanma ve döllenme rüzgar, arılar ve böceklerle olmaktadır. Açık tarım alanlarında bal arısı, örtüaltı tarımında bambus arısı tozlanmayı en iyi yapan böceklerdir. Bal arılarının sera içerisinde tutulmasındaki güçlükler, sera camlarına çarparak ölmeleri, serayı terk etmeleri veya sera dışında daha cazip bir bitki bulduğunda çok gelişmiş haberleşme sistemleri ile diğer arıları da sera dışı bitkilere yönlendirmeleri, uzun tüplü bitkileri ziyaret etmemeleri bunların sera içerisinde polinasyon amacı ile kullanımını önemli ölçüde sınırlamaktadır. Buna karşılık bambus arıları ve özellikle Bambus terrestris adı verilen yaban arılarının daha iri ve daha tüylü olması, dillerinin daha uzun olması ve uzun tüplü bitkileri de ziyaret etmesi, daha düşük sıcaklık ve ışık ortamında yaşayabilmesi, sera içerisinde alçaktan uçması, seradan ayrılmaması, ayrılsa bile geri dönmesi bu arıların sera bitkilerinin polinasyonundaki önemini artırmaktadır.Açık tarım alanlarında bal arıları, örtüaltı tarımında ise bambus arıları tozlanmayı en iyi sağlayan böceklerdir.

Açık tarım alanlarında arıcılık yapılarak tozlanma ve döllenmenin yeterince gerçekleşmesi ile üründe verim ve kalite artışı sağlandığı gibi yan ürün olarak bal elde edilmiş olacaktır.

Örtüaltı tarımında ise bambus arılarının kullanımı ile enzim ve hormon kullanımı ortadan kalkarak, insan sağlığına zararlı kimyasal maddelerin tüketiciler tarafından alınımı engellenmiş olacaktır.

Özellikle Avrupa ülkelerinin tamamen organik (ekolojik) tarıma geçmek üzere oldukları günümüzde polinasyonun önemi bir kez daha ortaya çıkmaktadır.

Proje ile;

- Zirai mücadele ilaçlarının kullanımı azaltılacak, anız tarlalarının yakılması sonucu yok olan polinatörlerin tekrar doğaya kazandırılmaları sağlanacaktır.

- Örtüaltı tarımında verimi artırmak için kullanılan, insan sağlığına zararlı hormon ve enzim kullanımını ortadan kaldırmak amaçlanmıştır.

KİMYEVİ GÜBRE KULLANIMI, DENETİMİ VE ANALİZİ

1. Kalite değişimine neden olan faktörleri baz alarak Türkiye' de iyi kaliteli ekmeklik ve makarnalık buğday üretilecek ekolojileri saptamak,

2. Tespit edilen kalite bölgelerinde yetiştirilecek ürün tiplerini belirlemek (kırmızı-sert, beyaz-yumuşak, makarnalık vb. gibi),

3. Yeni tescil edilen çeşitlerle bu bölgelerde üretimde olan eski çeşitleri karşılaştırmak amacıyla çeşit tavsiye listesi denemelerini oluşturmak ve yürütmek,

4. Yeni çeşitlerin çiftçilere tanıtımının yapılarak en kısa sürede çiftçiye benimsetilmesini sağlamak ve çiftçinin ürünü ile gelirini artırmaktır.

  Projenin 2004 Yılı Faaliyet Programı

V-PROJENİN UYGULAMA DURUMU 

Projenin 2003 yılındaki uygulamaları aşağıdaki şekildedir.

VI-PROJENİN UYGULANDIĞI İLLER

81 İlin tamamı

VII-PROJENİN UYGULANDIĞI MÜESSESELER