Dış Kaynaklı Projeler DOĞRUDAN GELİR DESTEĞİ VE ÇİFTÇİ KAYIT SİSTEMİ 1. ÇKS'nin Oluşturulması ve Gelişimi Ülke genelinde 2001 yılında uygulanmaya başlanan DGD Uygulamalarının en önemli amaçlarından birisi ülke genelinde üreticilerin doğru kayıtlarının alınması, elde edilen çiftçi kayıtlarının her yıl güncelleştirilerek sağlıklı tarım politikalarının oluşturulması ve Avrupa Birliğine uyum çalışmaları kapsamında gerekli olacak altyapının oluşturulmasıydı. Dünya Bankası tarafından hazırlanan Tarım Reformu Uygulama Projesi (TRUP) Proje Başlangıç Raporunda (Project Appraisal Document) A1 Alt Bileşenin amacı Doğrudan Gelir Desteği ödemelerinin yapılabilmesi için sağlıklı ve güvenilebilir bir Çiftçi Kayıt Sistemin kurulması olarak belirlenmiştir. Bu amaçla TRUP, kayıt sisteminin oluşturulabilmesi ve kurumsal kapasitenin geliştirilmesi için gerekli teknik yardım, ekipmanı sağlayacağı Proje Başlangıç Raporunda belirtilmiştir. TRUP, Proje Başlangıç Raporunda 2001 yılında DGD uygulamaları başlatıldığında, 2001 yılı sonuna kadar Türkiye'deki çiftçilerin %25'nin 2002 yılı sonuna kadar ise %50'sinin kaydedilmesi A1 Bileşeni için bir performans göstergesi olarak konulmuştu. Ancak merkez ve taşra teşkilatının yapılan yoğun çalışmaları sonucunda 2001 yılı uygulamaları sonunda 12.2 milyon hektar tarım alanında üretim yapan yaklaşık 2.18 milyon çiftçi DGD uygulamaları neticesinde çiftçi kayıt sistemine dahil edilmiştir. Bu rakam öngörülen toplam çiftçi sayısının %53'nü, toplam tarım alanlarının da %50'sini temsil etmekteydi. Uygulamanın ikinci yılında ise kayıt altına alınan çiftçi sayısı 2.58 milyona, kayıt altına alınan alan ise 16.3 milyon hektara yükselmiştir. DGD uygulamasının üçüncü ve dördüncü yıllarında ise kayıtlı çiftçi sayısı 2.75 milyona, kayıt altına alınan alan ise 170 milyon dekar ulaşmıştır. TUİK'in 2001 yılı Genel Tarım Sayımı (GTS) sonuçlarına göre ülkemizde 3.075.216 adet tarımsal işletme bulunmaktadır. Bu durumda, toplam çiftçilerin %90'nının 2004 yılı sonunda kayıt altına alındığı ve Proje Başlangıç Raporunda A1 bileşeni için belirlenen performans kriterinin yerine getirildiği ortaya çıkmaktadır. 2001 yılında ÇKS oluşturma çalışmaları başladığından bugüne kadar ÇKS büyük bir gelişme göstermiştir. 2001 yılında Excel ortamında toplanmaya başlanan ve daha sonra off-line olarak sisteme girilen kayıtlar, 2002 yılında tamamen on-line olarak girilmiştir. 2001 ve 2002 yılı uygulamalarında sadece DGD ödemelerine yönelik çiftçi ve arazi bilgileri alınırken, 2003 yılından itibaren her yıl artan miktarda bilgiler (ürün bilgileri, sulama durumu, örgütlü çiftçi sayısı v.s) ÇKS'ye eklenmiş ve bu sayede illere göre ürün deseni elde edilmeye başlanmıştır. TRUP'ın ilk iki yılında oluşturulan ÇKS sadece DGD uygulamaları için kullanılırken, bie sistem aracılığı ile destekleme uygulamalarının yapılmasının getirdiği kolaylığın, Bakanlığımız tarafından fark edilmesiyle beraber 2003 ve 2004 yıllarında mazot desteklemesi ve prim uygulamaları da ÇKS'ne bağlı olarak yapılmaya başlanmıştır. Uygulaması 2006-2010 yılları olarak belirlenen Tarım Stratejisi Belgesi 30 Kasım 2004 tarih ve 2004/92 sayılı Yüksek Planlama Kurulu Kararı ile kabul edilmiştir. Tarım Stratejisi Belgesi AB ile uyum çalışmalarını da dikkate alınarak, tarım sektörü ile ilgili kesimlerin karar almalarının kolaylaştırılması, sektörün kalkınma hedef ve stratejileri doğrultusunda geliştirilmesinin sağlanması ve Tarım Kanunu ile bu kanuna dayalı olarak hazırlanacak ikincil mevzuatın temelinin oluşturulması amacıyla hazırlanmıştı. Bu çerçevede, Bakanlığımız Tarım Strateji Belgesine uygun olarak daha önce aynı mevzuat içerisinde yürütülen Çiftçi Kayıt Sistemi (ÇKS) ve Doğrudan Gelir Desteği (DGD) uygulamalarını, 2005 yılından itibaren birbirinden ayırarak farklı mevzuatlar çerçevesinde yürütülmesine karar vermiş ve Çiftçi Kayıt Sisteminin muhtelif bitkisel üretim desteklerini kapsayacak şekilde tasarımını genişletmiştir. Böylelikle ÇKS bitkisel üretimle ilişkili desteklemelerin dayandığı bir şemsiye program haline dönüştürülmüştür. Yine 25 Nisan 2006 tarihinde yayımlanan Resmi Gazete ile kabul edilen 5488 sayılı Tarım Kanununda da ülkemizde Entegre İdare ve Kontrol Sistemi (IACS) kurulana kadar tüm destekleme ödemelerinin ÇKS'ye bağlı olarak yapılacağı hükme bağlanmıştır. ÇKS'nin yıllar itibariyle gösterdiği gelişmeyi aşağıdaki şekilde gösterilmektedir. Şekil 1: Yıllar İtibariyle ÇKS'nin Gelişimi
Bugün itibariyle, 2,75 milyon çiftçi, 17 milyon hektar alan kayıt altına alınmıştır. Bu toplam meralar ve orman arazileri hariç olmak üzere tarımsal arazilerin %90'nı (Tarım İşletmeleri Bilgi Anketine göre 18.4 milyon hektar tarım arazisi bulunmaktadır) ve çiftçilerin %91'ni oluşturmaktadır. Yaklaşık 20 milyon parsel kayıt edilmiş olup, bunun 16 milyonu kadastro parseli, geri kalanı ise kadastro geçmemiş birimlerde il/ilçe tespit komisyonları marifetiyle oluşturulan parsellerdir. ÇKS kayıtları 884 veri giriş noktasından yapılmaktadır. Bunların 81 tanesi Tarım İl Müdürlüğü, 803 tanesi Tarım İlçe Müdürlüğü'dür. Bakanlığımızın yaklaşık 8.000 personeli ÇKS ile ilgili faaliyetlerde görev almaktadır. Bu faaliyetlere başvuruların kabul edilmesi, veri girişi yapılması ve tespit komisyonlarında aldıkları görevlerde dahildir. ÇKS sayesinde, çiftçi, köy, ilçe, il ve bölgelere göre kadastro parsellerine göre arazi, ürün, mülkiyet durumu, kadastro durumu, sulama ile ilgili sorgulamalar yapılabilmektedir. Destekleme ödemelerinin ÇKS üzerinden yapılması neticesinde güncellenebilen bir veri tabanı oluşturulmuştur. ÇKS'de 204 ürününü bilgisi mevcuttur. Bu ürünler, TUİK ile birlikte yapılan bir çalışma ile AB sınıflandırmasına göre kodlanmıştır. ÇKS sayesinde desteklemelerin şeffaf, kontrol edilebilir, raporlanabilir, izlenebilir şekilde uygulanması sağlanmıştır. Bütün bu gelişmeler üzerine ÇKS'nin tanımının yapılması gerektiği ortaya çıkmıştır. Bu bağlamda, ÇKS'nin işlevsel tanımı; tarımsal faaliyette bulunan çiftçilerin özlük bilgilerinin, tarımsal faaliyetleri sırasında kullandıkları varlıkların (arazi, hayvan, girdi vs.), ürün deseninin, ilçe bazında ortalama verimlerin kayıt altında tutulduğu, tarımsal desteklemelerin uygulandığı, izlendiği, denetlendiği, tarım politikalarının oluşturulmasında yararlanılan bir sistemler bütünü şeklinde yapılmıştır. Bu aşamada ÇKS, Bakanlık bünyesindeki tüm sistemlerin birbirleri ile iletişim halinde olduğu bir sistemler bütünü şeklinde tasarlanmaktadır.
Şekil 2: ÇKS'ye Bağlı Sistemler
Yine benzer şekilde ÇKS tarımsal desteklemelerin yürütüldüğü, izlendiği, raporlandığı, değerlendirildiği bir veri tabanı olarak ta kullanılmaktadır. Şekil 3: ÇKS'ye Bağlı Destekler
Yukarıda bahsedilen gelişmelerin hayata geçirilmesi ve ÇKS'nin oluşturulması ve geliştirilmesi konusunda TRUP kapsamında çalışmakta olan bireysel danışmanlardan yararlanılmıştır. Ancak asıl yapılması gereken kurumsal nitelikte bir sistem oluşturulması, ÇKS'nin gerek bilişim, gerekse veritabanı altyapısının iyileştirilmesi ve uzun yıllar boyunca Bakanlık tarafından kullanılmasının sağlanması amacıyla 2005 yılında TRUP bütçesinden kurumsal nitelikli bir ÇKS'nin kurulması ve gerekli donanımın sağlanması amacıyla ihaleye çıkılmıştır. İhale kapsamında;
2. Hedefler TÜGEM - RYPDB Çiftçi Kayıt Sistemi Şube Müdürlüğü olarak önümüzdeki dönemde 2 temel hedefi gerçekleştirmek için yoğun çaba harcanacaktır. Bunlardan bir tanesi Bakanlığımız içindeki ve dışındaki diğer ilgili sistemlerle entegrasyonun sağlanmasıdır. Bu entegrasyonun en önemli ayağını TURKVET ile yapılacak entegrasyon oluşturmaktadır. Diğer önemli hedefimiz ise kontrol işlemlerinin etkinliğinin artırılarak sağlıklı verilerin toplanmasını sağlamaktır. Şekil 4: Temel Hedefler
ÇKS, Entegre ve İdare Kontrol Sisteminin önemli bir unsurunu oluşturmaktadır. Tarım Kanununda da desteklemelerin Entegre ve İdare Kontrol Sistemine bağlı olarak yapılacağı, ancak bu entegre sistem tamamlanıncaya kadar ÇKS'nin baz alınacağı hükmü de getirilmiştir. AB Ortak Tarım Politikası'nın önemli araçlarından birisi olan Tek Ödeme Sisteminin uygulanabilmesi için çiftçiye verilen bütün desteklerin kolayca görülebilir, izlenebilir, raporlanabilir ve değerlendirilebilir olması gerekmektedir. Çiftçi Kayıt Sisteminin bize bu kolaylığı sağlamaktadır. Aşağıdaki tabloda IACS'ın unsurları ile ÇKS'inde yer alan unsurların karşılaştırılması yapılmıştır. ÇKS'nin IACS'la karşılaştırıldığında tarım parsellerinin belirlendiği bir sistemin ve bütünleşik bir kontrol sisteminin bulunmamasıdır. Önümüzdeki dönemde en önemli hedefimiz ÇKS'nin eksik unsurlarının giderilerek IACS'a mümkün olduğunca yakın bir sistem oluşturulmasıdır. Tablo 4: IACS ile ÇKS'nin Karşılaştırılması
|
||||||||||||||||||
