DOĞAL ÇİÇEK SOĞANLARI İHRACATI

Türkiye; sahip olduğu toprak, iklim ve topografya yapısıyla çok sayıda endemik türün yetiştiği zengin bir bitki örtüsüne sahiptir. Yedi coğrafi bölgesi, coğrafi farklılığın getirdiği iklim çeşitliliği, Avrupa, Asya ve Afrika kıtalarının arasında doğal bir köprü olması gibi etmenler Anadolu'nun 3 farklı bitki alanının kesişme noktası olmasını sağlamıştır. Bu nedenledir ki Anadolu dünyada benzerine az rastlanan bir bitki çeşitliliğine sahiptir. Akdeniz Fitocoğrafik Bölgesi, Akdeniz ve Ege Bölgelerini; Avrupa-Sibirya Fitocoğrafik Bölgesi, Karadeniz ve Marmara Bölgesini; İran-Turan Fitocoğrafik Bölgesi; İç Anadolu ve Doğu Anadolu Bölgesini kapsamaktadır. Ülkemizde endemik bitki sayısı toplam 3.022 adettir.

	Ülkemizde yetişen doğal çiçek soğanlarının yüzyılı aşan süreden beri Avrupa'ya ihraç edildiği bilinmektedir. Doğal çiçeklerin doğal ortamlarından sökülerek park ve bahçelerde kullanılması, ıslah materyali ve tıbbi bitki olarak değerlendirilmesi dış taleplerini artırmış ve ihracat artışına paralel olarak, 1960'lı yıllarda ülkemizde cazibe kazanan bu türler doğadan bilinçsizce ve çok miktarlarda kontrolsüz olarak toplanarak adeta doğa talan edilmiştir. Böylece bazı türlerin yok olma tehlikesi karşısında yasal tedbirlerin alınması kaçınılmaz olmuştur. Bakanlığımız desteğinde TÜBİTAK tarafından 1980'li yılların başında 2 ayrı araştırma projesi başlatılmış, 1989 yılında da ilk yönetmelik yürürlüğe girmiştir. Söz konusu yönetmelik revize edilerek 24 Ağustos 2004 tarih ve 25563 sayılı Resmi Gazete'de "Doğal Çiçek Soğanlarının Sökümü, Üretimi ve Ticaretine İlişkin Yönetmelik" adı altında yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Bu Yönetmelik gereğince doğal çiçek soğanlarının üretimi, hasadı, depolanması ve ihracatı tamamen Bakanlığımız denetimi altındadır. Bununla birlikte, Nesli Tehlike Altında Olan Yabani Bitki ve Hayvan Türlerinin Uluslar arası Ticaretini düzenleyen (CITES) anlaşma 1994 yılında Türkiye Büyük Millet Meclisinde onaylanarak, resmi üyelik prosedürü 1996 yılında tamamlanmış ve Türkiye resmen CITES üyesi olmuştur. CITES kapsamındaki bazı doğal çiçek soğanı türleri için, 27 Aralık 2001 tarih ve 24623 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan "Nesli Tehlike Altında Olan Yabani Hayvan ve Bitki Türlerinin Uluslararası Ticaretine İlişkin Sözleşmenin Uygulanmasına Dair Yönetmelik" uygulanmaktadır. 1999 yılında CITES kapsamındaki doğal çiçek soğanları ile ilgili idari otorite (management authority ) görevi Bakanlığımız TÜGEM' e verilmiştir. Olup ihracatı yapılan doğal çiçek soğanları ile ilgili işlemler halen CITES anlaşması çerçevesinde hazırlanan ve 24 Ağustos 2004 tarih ve 25563 sayılı Resmi Gazete'de ilan edilen yönetmelik kapsamında ve Bakanlığımız denetimi altında yapılmaktadır.
Fritillaria imperialis
Anemona
Cyclamen coum (Üretim ve büyütme)

Yönetmelik Uygulamaları:

Yönetmelik kapsamında Teknik Komite ve Danışma Kurulu oluşturulmuştur. Teknik Komite; Doğal Çiçek Soğanları Uzman Kurulu, Bakanlığımız, Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracat Genel Müdürlüğü, İhracatı Geliştirme Etüt Merkezi ile Çevre ve Orman Bakanlığı temsilcilerinden oluşmaktadır. Danışma Kurulu ise, Doğal Çiçek Soğanları Uzman Kurulu ve yukarıda sayılan Bakanlık temsilcilerinin yanı sıra Jandarma Genel Komutanlığı, Başbakanlık Gümrük Müsteşarlığı, İhracatçı Birliği, bu konuda görevli olan İl Müdürlükleri ve ilgili sivil toplum Kuruluşlarının temsilcilerini kapsayan daha geniş katılımlı bir gruptan oluşmaktadır. Danışma Kurulu, yılda 2 defa toplanarak yapılan çalışma sonuçlarını tartışmakta ve Teknik Komiteye sunulmak üzere tavsiye kararları almaktadır.

Yönetmelik gereği, doğal çiçek soğanlarının gerek doğadan, gerekse üretim ve çoğaltma yolu ile elde edilerek ihraç edilebilmesi için firmaların yeterlilik alması şarttır. Çiçek soğanı ihraç etmek üzere Bakanlığımıza müracaat eden firmaların ihracat yeterlilikleri; Danışma Kurulunun teklifi ve Bakanlığımızın onayı ile geçici olarak oluşturulacak bilirkişi heyeti tarafından yerinde yapılacak inceleme sonucunda tespit edilir. Bilirkişi heyeti tarafından hazırlanan raporun Teknik Komite tarafından onaylanması durumunda firma yeterlilik kazanır ve Ulusal Kotadan kontenjan alma hakkına sahip olur.

Ulusal Kota her yıl ekim ayı içinde teknik Komite tarafından tespit edilir ve Resmi Gazete'de "Doğal Çiçek Soğanlarının İhracat Listesi Hakkında Tebliğ" adı altında yayımlanır. Teknik Komite kararları bağlayıcı niteliktedir ve tebliğde belirtilen türler için ihracat kotası dışında ihracat izni verilmez. Bu liste İsviçre'de bulunan CITES Sekretaryasına da bildirilir. Mart ayında yapılan Teknik Komite toplantısında, ulusal kota yönetmelikte belirtilen hesaplama yöntemiyle hesaplanarak yeterlilik sahibi firmalara kontenjan puanları oranında dağıtılır.

Ülkemizde doğal çiçek soğanı ihracatı yapan ve bu konuda yeterlilik alan 4 firma bulunmaktadır. İhracatçı firmaların faaliyetleri bölgeler itibariyle CITES Flora Bilimsel Kurulu üyeleri ve İl Müdürlükleri elemanlarından oluşan alt komitelerce denetlenmektedir. İhracat kotası belirlenen türlerle ilgili olarak Teknik Komite tarafından belirlenen söküm bölgeleri ve söküm takvimi, Bakanlık tarafından, ihracat yeterliliği olan firmalara ve Danışma Kurulu ve Teknik Komite toplantıları katılımcılarına duyurulmaktadır. Firmalar kontenjanları kadar soğan için tür ve yer belirterek hem doğadan hem de üretimden elde edecekleri soğanları belirterek Söküm Planı hazırlar. Söküm Planı Doğal Çiçek Soğanı Uzman Kurulu üyelerinden birine onaylattırılarak TÜGEM'e iletilir. Söküm Planının Teknik Komite kararlarına uygun olup olmadığı incelendikten sonra bir sureti Çevre ve Orman Bakanlığı Orman Genel Müdürlüğüne bir sureti de eğer orman sahası dışında kalan türler varsa ilgili İl Müdürlüğüne gönderilir.

Yalova'da Leucojum aestivum üretimi

Orman sahası içinde yapılan sökümler için Çevre ve Orman Bakanlığı yetkilileri tarafından Menşei Belgesi düzenlenir. Orman sahası dışında kalan alanlardan ve üretim, ekim, dikim, vejetasyon gelişimi ve hasatı Bakanlığımıza bağlı İl Müdürlüklerinin kontrolü altında yapılan alanlardan elde edilen soğanlar için ise Bakanlığımız İl Müdürlüklerince Hasat Belgesi düzenlenir.

Menşe ve Hasat Belgesi ile sökülen soğanlar her bölge için belirlenen öndepolardan geçirilmek zorundadır.

İhracat izni için firma; söküm planında belirtilen bölgelerden alınmış Menşe ve Hasat Belgeleri ve Öndepo kayıt belgelerini ekleyerek dilekçe ile TÜGEM'e müracaat eder. Belgeler; söküm planında belirtilen yer ve miktar ile menşe ve hasat belgelerinde belirtilen miktarlar tutarlı mı, öndepo kayıtları var mı, kontenjanı aşan miktar var mı gibi hususlar bakımından incelenerek ihracat izin belgeleri düzenlenir. Düzenlenen ihracat izinleri ilgili Gümrük Müdürlüğüne ve 6968 sayılı Zirai Mücadele ve Zirai Karantina Kanunu kapsamında Bitki Sağlık Sertifikası düzenlenmek üzere ilgili Zirai Karantina Müdürlüğü veya Bakanlık İl Müdürlüğüne gönderilir.