İç Kaynaklı Projeler HAYVANCILIĞI GELİŞTİRME PROJESİ ADI : HAYVANCILIĞI GELİŞTİRME PROJESİ
PROJENİN GEREKÇESİ A)- Sığırcılığın ve Koyunculuğun Suni ve Tabii Tohumlama Yolu İle Islahı: Hayvancılıkta ıslah çalışmalarında en etkili ve en ucuz yöntem suni tohumlamadır. Bu çalışma yıllardır Bakanlığımız tarafından yürütülmektedir. Ancak, yıllık Yatırım Bütçelerinde yapılan kısıtlamalar çalışmaların aksamasına neden olmuş ve istenilen sonuç elde edilememiştir. Yine de Bakanlığımızın özverili çalışmaları sonucu sığır populasyonumuz içindeki kültür+melez ırk oranı % 60 lar seviyesine çıkarılmıştır. Son yıllarda serbest Veteriner Hekimlerin suni tohumlamaya yönelmesi özel suni tohumlama sayısının hızla artmasına yol açmıştır. Bunun sonucunda Bakanlığımız bu hizmeti Balıkesir, Bilecik, Bursa, Sakarya, Kocaeli, Yalova, Edirne, Tekirdağ, Kırklareli, Çanakkale, İstanbul, Afyon, Aydın, Burdur, Denizli, İzmir, Kütahya, Manisa, Muğla, Uşak, Kastamonu, Ordu, Antalya, Isparta, Adana, Mersin, Nevşehir, Elazığ, Malatya, Adıyaman, Çorum, Aksaray, Hatay ve Ankara da bulunan özel sektöre devredilmiştir. Hizmetin devredildiği yerlerdeki teknik eleman ve ekipmanın hizmetin daha az gittiği yerlere aktarılmasıyla o bölgelerde belirgin bir artış sağlanacaktır. Aynı zamanda 2000 yılında Bakanlar Kurulu tarafından alınan "Hayvancılığın Desteklenmesi Hakkında Karar" ile sığırlarına suni tohumlama yaptıran yetiştiricilere kalkınmada öncelikli illerde ve soy kütüğüne kayıtlı işletmelerde daha fazla olmak üzere destekleme primi verilmektedir. Bu uygulama suni tohumlamayı Türkiye genelinde olumlu şekilde etkileyecektir. Bu dönem içerisinde Bakanlığımıza bağlı 1 Suni Tohumlama Laboratuarında (Ankara-Lalahan) dondurulmuş sperma üretimi yapılmış ve yılda ortalama 500 bin doz civarında dondurulmuş sperma üretilmiştir. Dondurulmuş sperma üretimi yapılan suni tohumlama laboratuarlarımızın en yenisi 12 yıl, en eskisi ise 18 yıldır faaliyet göstermekte olup, kullanılan aletlerin büyük bir kısmı da revizyona ihtiyaç duymaktadır.Bunun için 2004 yılında Suni tohumlama ve Emrio Labaratuarı malzemelerine ihtiyaç duyulmaktadır. Ayrıca, sperma üretiminde kullanılan boğalarında değiştirilmesi gerekmektedir. Suni tohumlamanın yaygınlaştırılması ve bu çalışmaların Yetiştirici Birlikleri ve Özel Sektör tarafından yapılmasını temin ve Bakanlığın bu alandan çekilmesini sağlamak amacıyla 2001 yılında 4631 Sayılı Hayvan Islahı Kanunu çıkarılmıştır. Yapılan bu değişiklikle hem devletin yükü azaltılacak hem de daha geniş alana suni tohumlama hizmeti götürülmüş olacaktır. Ancak, geçiş dönemi olan bu yıllarda Bakanlığımızın disiplinli, etkili bir çalışma yapması ve kurulan Yetiştirici Birliklerine katkıda bulunması gerekmektedir. Bakanlığımız, 2004 yılında suni tohumlama saha çalışmalarını 81 İI' de yapacaktır. Halihazırda suni tohumlama faaliyetleri 250 seyyar, 358 sabit suni tohumlama ekibi ile sürdürülmektedir. Bir ekip yılda 150 gün tura çıkmakta ve günde bir ekibin kat ettiği yol ise 100 km., yılda tüm ekiplerin kat ettiği yol ise yaklaşık 4 milyon km.dir. Islah çalışmalarının diğer bir hizmet şekli de ülkemizin coğrafik yapısı, eldeki eleman, araç ve diğer yetersizliklerden suni tohumlama hizmetlerinin götürülemediği bazı yörelerde ' yapılan tabii tohumlama çalışmasıdır. İşte bu bölgelerde bulunan 48 İI' de 1500 boğa ile faaliyet göstermektedir. Yapılacak olan bu çalışmalar ile; suni tohumlama 2004 yılı hedefi 1.000.000 baş, tabii tohumlamada ise 100.000 baş' tır. 2004 yılında bu çalışmalar çerçevesinde 40 baş tohumlama boğası alınacaktır. Üretilen ve dağıtılan spermaların muhafazası içinde gerekli olan azot gazı miktarı 450 ton civarındadır. Ekstansif hayvancılık yapılan bölgelerimizde, inek sürülerinin özellikle çiftleşme mevsiminde meraya çıkarılması sonucunda çiftleşmeler merada gerçekleşmektedir. Bu nedenle de bu bölgelerde suni tohumlama uygulamaları istenilen sonucu vermemektedir. İl Müdürlüklerince uygulanan tur sisteminin meraya götürülmesi maliyeti çok arttırmaktadır. Bu aksaklıkları giderebilmek amacı ile, her ilde 300 baş olmak üzere 28 ilde ( Muş, Bingöl, Bitlis, Van, Ağrı, Ankara, Tokat, Kırşehir, Kastamonu, Yozgat, Sivas, Şanlıurfa, Batman, Diyarbakır, Adana, Osmaniye, Hatay, Konya, Karaman, Kayseri, Niğde, Nevşehir, Erzurum, Kars, Iğdır, Ardahan, Erzincan ve Malatya) senkronizasyon çalışması yapılacaktır. Söz konusu illerde yapılacak uygulama ile inekler aynı anda kızgınlık gösterecek ve meradaki hayvanlara aynı anda suni tohumlama yapılabilecektir. Bu çalışma 14 ay sürecektir. Diğer yandan, 2004 yılında koyunculuğun yoğun olarak yapıldığı 10 ilimizde koyunların ıslahı amacıyla, her ilde 20 baş olmak üzere 200 baş ivesi koç dağıtılacaktır. Islah çalışmalarında başarının diğer bir şartı da eğitimdir. Bu amaçla Bakanlığımız Serbest ve Kamu Veteriner Hekimleri ile Veteriner Sağlık Teknisyenlerine yılın belli dönemlerinde Suni Tohumlama Kursları açmakta ve anılan elemanların konu ile ilgili nazari ve pratik becerileri geliştirilmektedir. Hayvan ıslahında başarı, düzenli ve uzun dönemi kapsayan bir çalışmaya bağlıdır. Bunun yanında mutlak bir istikrar gereklidir. Özellikle bir bölgede sürdürülen ıslah çalışmasındaki meydana gelecek aksama daha önce yapılan tüm çalışmaların boşa gitmesine neden olacaktır. Daha önceki yıllarda Bakanlığımızca hazırlanmakta olan Yatırım Bütçelerinde talep edilen ödeneklerde yapılan kesintiler elde bulunan laboratuarlarda revizyonların yapılmasını engellemiş, sahada kullanılan araç ve gereçlerin yeterli olmaması ve yeni ekiplerin devreye sokulamaması, yeterli akaryakıtın temin edilememesinden dolayı seyyar ekiplerin 150 günlük turları erken kesmelerine neden olmuştur. Buda saflaşmaya doğru giden hayvanların sürü içinden tabii tohumlama yolu ile yerli bir ırkla tohumlanarak dejenere olmasına neden olmuş, ayrıca tohumlanabilecek hayvan sayısı da olabileceğinin altına düşmüştür. Bu açıdan, Hayvancılığı Geliştirme Projesi Yıllık Yatırım Bütçelerinde herhangi bir kısıtlamaya gidilmemesi her yıl ülke ekonomisine yaklaşık 191.2 trilyon TL. civarında ek gelir üreten bu çalışmanın sağlıklı bir şekilde yürümesini sağlayacaktır. B)- Döl Kontrolü Faaliyetleri: Islah da, hedefe ulaşma hem erkek hem de dişilerin seçimiyle sağlanır.Seçim kriterlerinin başında gelen süt verimi ve süt verimine ilişkin özellikler sadece gelecek kuşaklara katkısı oldukça sınırlı olan dişilerde saptanabilmektedir.Buna karşılık bu özelliklerini doğrudan saptama imkanı olmayan erkekler, gelecek kuşaklarda çok sayıda dölle temsil edilirler. Dolayısıyla erkeklerin seçimi dişilerin seçiminden çok çok daha önemlidir. Bu nedenle erkeklerin seçimi çoğunlukla geçmiş dişi ebeveynlerinin veya dişi döllerinin verimlerine göre yapılır. Çok sayıda bireye baba olacak bir erkek hayvanı sadece dişi ebeveynlerinin verimlerine göre seçmek doğru ve isabetli bir tercih değildir. Seçim, döllerden sağlanan bilgilere göre, diğer bir ifade ile erkeğin gelecek kuşakta görülen verimlerine yapılmalıdır.Bu uygulamaya, yani kızlarının verimlerine ve özelliklerine göre erkeklerin seçimin "DÖL KONTROLÜ" denir. Türkiye, ithal ve diğer yollarla oluşturduğu genetik potansiyelini korumak ve daha da iyiye götürmek zorundadır. Islah çalışmalarında temel esas, mevcut nesli bilmek ve gelecek kuşaktan beklentileri planlamaktır. Gelecek kuşağın önceden planlanıp, elde edilebilmesinin yolu, döl kontrolünden geçmiş (denenmiş, özellikleri bilinen) boğa kullanımı ve kayıtlardan geçmektedir. Hayvancılıkta gelişmiş ülkelerin başarılı olmalarının temelini yetiştirici örgütleri ile birlikte uyguladıkları ıslah programları ve bu kapsamda uygulanan döl kontrolü oluşturmaktadır. Ülkemizde döl kontrolünden geçmiş boğa bulunmamaktadır. Sadece ana verimi ve hayvanın dış görünüşüne bakılarak boğa seçimi yapılmakta ve sperması üretilip, kullanılmaktadır. İthal edilen denenmiş boğa spermaları, test sonuçlarının boğanın bulunduğu ülke koşullarında elde edilmesi ve genotip X çevre etkileşimi nedeniyle ülkemize uygunluğu garanti edilemez. Ülkesindeki değerlendirmede en iyi değerlere sahip bir boğa ülkemizde diğer boğalardan daha kötü bir değere sahip olabilir. Bu da bizi yanlış planlamalara götürebilir. Bu yollarla elde edilen spermaların kullanımı gelecek neslin tesadüfe bırakılması demektir. Artık belirli bir seviyeye gelmiş hayvancılığımızın tesadüflerle bir yerlere ulaşması mümkün gözükmemektedir. Bütün bu sebepler; ülkemizde denenmiş boğa sperması üretimini gerçekleştirebilmek için bizi ülkemizde döl kontrolü çalışmasına yöneltmiştir. Ülkemizde döl kontrolünün uygulanabileceği kayıtlı hayvana ve sisteme sahip tek kuruluş olan Türkiye Damızlık Sığır Yetiştiricileri Merkez Birliği ile Birlikte "Döl Kontrolü" çalışmalarına başlanmıştır. Döl kontrolü çalışmalarının ülke ekonomisine katkısı
* 1 doz sperma 1 YTL olarak hesaplanmıştır. ** 1 doz sperma 5 YTL olarak hesaplanmıştır. 2007 yılından itibaren sperma miktarı artacaktır. *** Kayıtlı populasyonda ( şu anda 259.000 baş inek) döl kontrolü çalışmalarından dolayı her yıl asgari 100 kg/baş süt artışı olacağı hedeflenmiştir. Sütün fiyatı 0,430 YTL/kg olarak alınmıştır. Kayıtlı populasyonun her sene % 10 artacağı hedeflenmiştir. 2006 yılından itibaren tüm populasyonda süt verimi artışı olacaktır. Döl K ontrolünde Mevcut Durum: • İzmir / Menemen Suni Tohumlama Laboratuarı boğaların barındırılması ve sperma üretimi için tahsis edilmiştir. Laboratuardaki mevcut barınaklar 40 başlık olduğundan, 40 başlık ikinci bir barınak 2003 yılı başında tamamlanarak kullanıma sunulmuştur. • Boğa adayı buzağıların sperma sağımına kadar barındırılabilmesi için, Manisa / Beydere Tohum ve Sertifikasyon Müdürlüğünde mevcut bir barınak onarılmış ve kullanılmaya başlanmıştır.
• Üretilen spermaların satılması için 2002 yılında pazarlama ağı oluşturulmuş olup bu amaçla 2 tonluk azot tankı monteli bir kamyon çalışmaktadır.
Döl kontrolünde ilk sonuçlar 2005 yılı sonunda alınacaktır. C)- Önsoykütüğü Faaliyetleri: Hayvancılık politikaları oluşturulurken gerçekçi değil güvenilirliği şüphe götürür tahmini verilerle çalışılmaktadır. Bunun neticesinde de planlanan ile gerçekleşen çok farklı olmakta; hatta sistemsizlikten gerçekleşmelerde tam olarak tespit edilememektedir. Sığırlarda kayıt tutulmaması, yetiştiricilerin örgütlenmemiş olması ve sahipsizlikten ülke içindeki damızlık hayvanlar ihtiyaç sahiplerine pazarlanamadığından yıllarca ithalata mahkum kılınan ülkemiz, yetiştiricilerin örgütlenmesi ve küçük çapta da olsa kayıt sistemine (soy kütüğü) sahip olunmasıyla kendi damızlığımızı üretir hale gelinmiştir. Soy kütüğünde kayıtlı sığır sayısının artırılması, tohumlanan sığır varlığımızın tespiti, suni tohumlama faaliyetlerinin disipline edilmesi ve tohumlama kayıtlarının planlamalarda kullanılır hale getirilmesi, hayvan hareketlerinin takibi ve ihtiyaç duyulan çalışmalarda kullanılmak üzere belgelendirmenin yapılabilmesi amaçlarıyla "Önsoykütüğü Sistemi" geliştirilmiş; Bakanlık Makamının onayı ile Türkiye Damızlık Sığır Yetiştiricileri Merkez Birliği ile işbirliği yapılarak 81 ilde faaliyetlere devam edilmektedir. Önsoykütüğü Çalışmalarının Ülke Ekonomisine Katkısı:Ülkemizde yıllık asgari 15.000 baş damızlık düve pazarı bulunmaktadır. Geçmişte ithalatla karşılanan damızlık düve pazarı, önsoykütüğü ile ülke içerisinden karşılanmaktadır. Bir düvenin bedeli 2000 YTL civarında olup, bu çalışmanın yıllık katkısı 30. 000.000 YTL' dir. D)- Soy kütüğü Faaliyetleri: Hayvancılıkta ıslah faaliyetleri sonucu ihtiyaç duyulan hayvansal ürünlerin yurt içinden karşılanması, dış ülkelere bağımlılığın asgariye indirilmesi veya tamamen kaldırılması ve yetiştiricilerin de yaşam standardının yükseltilmesi amacıyla, Cumhuriyetimizin kuruluşundan itibaren çeşitli çalışmalar yapılmış ve halen de yapılmaktadır. Ancak, birbirinden kopuk, sistemsiz ve zaman zaman kesintiye uğrayan en önemlisi de yetiştiricinin katılımının sağlanmadığı bu çalışmalardan arzulanan sonuçlar alınamamıştır. Islah çalışmalarında temel esas, ıslah edilecek populasyonun tanınması ve gelecekte gerçekleşmesi beklenen şartlar için yetiştirilecek neslin planlanmasıdır. Şartlarımıza adapte olmuş, hastalıklara dayanıklı; ancak, yüksek verimli gelecek neslin önceden planlanıp, elde edilebilmesinin yolu, soy kütüğü sistemine sahip olunması ve ülkesel ıslah programının uygulanması bağlıdır. Bu çerçevede ülkemizde uygulanacak sığır ıslah programlarının temelini teşkil etmek üzere Türkiye Damızlık Sığır Yetiştiricileri Merkez Birliği ile işbirliği yapılarak ICAR (International Committee for Animal Recording-Uluslararası Hayvan Kayıt Komitesi) kuralları doğrultusunda soy kütüğü sistemi faaliyetleri yürütülmektedir. Soy kütüğü faaliyetleri Türk-İtalyan ve Türk-Alman işbirliği kapsamında yürütülen projelerle 15 yıl önce başlatılmış olup 1998 yılından itibaren de Türkiye Damızlık Sığır Yetiştiricileri Merkez Birliği ile birlikte yürütülmektedir. Başlangıçta diğer ülkelerin sistemi ve bilgisayar programları uygulanırken, günümüzde Türkiye'de yazılımı gerçekleştirilen bilgisayar programı ile birlikte "Milli Soy kütüğü Sistemi" 1995 yılından itibaren oluşturulmuş ve her geçen gün geliştirilmektedir. Sistemde aşağıdaki faaliyetler yürütülmektedir:
Projelerin başlangıcından itibaren Tarım İl Müdürlükleri personellerinden oluşan proje ekiplerince yürütülen soy kütüğü çalışmaları, kendi personeli ve aracı olan birlikler tarafından yürütülebilmesi için Bakanlıkça yetki verilmiştir. Bu yetki çerçevesinde bazı yetiştirici birlikleri faaliyetleri üstlenmiş ve kendisi yürütmektedir. Soy kütüğü kapsamındaki hayvanların değerinin belirlenmesi demek olan "Damızlık Değer Tespiti" ilk olarak bu çalışmalarda yapılmış ve ilgili yerlerde yayınlanmıştır. Soykütüğü çalışmalarının göstergesi ve sonucu olan "Damızlık Belgesi" Avrupa Birliği normlarında (görüntü ve içerik olarak) verilmektedir. Bu belgelerin dağıtım yetkisi de bu faaliyetlerin gerçek sahibi olan Merkez Birliğine verilmiştir. SOYKÜTÜĞÜ VE ÖNSOYKÜTÜĞÜ SİSTEMLERİNDE KAYIT DURUMU SOYKÜTÜĞÜ Kayıt durumu:
Belge Basımı:
ÖNSOYKÜTÜĞÜ Kayıt durumu:
Belge Basımı:
Damızlık Siğır Yetiştiricileri Birlikleri: 5'i 2004 yılında olmak üzere 57 ilde 63 birlik bulunmaktadır. Bunlardan 6'sı 2004 yılında olmak üzere 50 il birliği Merkez Birliğinin üyesidir. 2004 yılında getirilen yenilikle her ilde tür bazında olmak üzere bir birlik olması gerektiğinden, birden fazla birlik olan illerde birleşmeler gerçekleştirilecektir. Dolayısıyla mevcut durumdaki 63 adet olan birlik sayısı, 2006 yılı sonunda mevzuattaki uyumla birlikte 57'e düşmüş olacaktır. E) Arıcılık Araştırma ve Geliştirme PROJENiN UYGULANACAĞI ALAN 81 İL VE MÜESSESELER
PROJE KAPSAMINDA YILLAR İTİBARI İLE GERÇEKLEŞME VE BELİRTİLEN HEDEF RAKAMLARI
* 2003 Yılı Hedef Rakamlarıdır.
* Ana arı Üretimi 12 Üretme İstasyonundan, 9 Adetinin kapatılması sonucu düşmüştür. BU ÇALIŞMALAR SONUCU SAĞLANACAK İLAVE ÜRETİM RAKAMLARI AŞAĞIYA ÇIKARTILMIŞTIR
*2003 yılı hesaplamaları hedef rakamlarına göre yapılmıştır. * Hayvancılığı Geliştirme projesi ile elde edilecek ilave değer yaklaşık 228.760 Trilyon TL. dir.
YATIRIMLARIN YILLAR İTİBARİYLE GELİŞİMİ (MİLYAR TL)
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
